|
|
Mbi drejtpeshimin
Kombi shqiptar ne kete fund shekulli vazhdon te perjetoje oren e lige te tij.
Ai eshte i goditir rende ne trupin e vet, ngaqe eshtei ndare e i shperndare ne
tre shtete. Por ai ka marre goditje psiqike po aq te renda, ne mos me teper: ai
eshte i thyer moralisht
Ringritja morale e popullit shqiptar eshte aksioni me i ngutshem ne kete kohe
te rende. Ai eshte ēelesi, pa te cilin nuk mund te ndermerret asnje veprim
tjeter shpetues. Ne qofte se populli shqiptar do te vazhdoje ta perēmoje e ta
perbalte vetveten, ne qofte se ai ne menyre iracionale do te synoje drejt
shpernguljes, qofte nga trojet e tij ne Kosove, qofte nga trojet e shtetit
shqiptar, ne qofte se ai do te vazhdoje te ngreje doren kunder strukturave
shteterore te tij, te ēfaredolloj ngjyre politike te jene ato, ai do te ece
drejt gremines.
Kahu i mbare i nje kombi nga ai vete. Ashtu siē nis sezona e tij. Mendimi qe
kombi shqiptar do te kete per vetveten, ne nje menyre ose nje tjeter do te
rrezatoje e do te kthehet ne nje realitet. Imazhin e mire ose te keq per nje
popull nuk mund ta krijojne per nje kohe te gjate as zyrtaret e tij, po as
renegatet e tij; ate s'mund ta krijojne as nacionalistet e ekzaltuar, por as
vulgu i eger e i verber. Aq me pak mund ta krijojne ate diplomatet mendjelehte,
gazetaret e pabese, denoncuesit, psikopatet dhe paranojaket e dehur per
lavdi.
Njeriu shqiptar, i lodhur nga kalimet e befta prej vetembrojtjes drejt
veteperbaltjes, dhe e kunderta, ka nevoje me teper se kurre per rifitim e
drejtpeshim shqpirteror. Drejtpeshimi nuk rigjendet duke perdorur kete
perndezjen nacionaliste si kunderhelm ndaj veteperēimit, a aq me pak duke e
perdorur kete te fundit si balsam kunder kapardisjes. Per te shmangur kalimin
nga nje dush i nxhete ne nje dush te ftohte, njeriu shqiptar ka nevoje sot per
orientim te sakte. Disa pyetje te thjeshta, por themelore e bazike ēohen sot
perpara tij: ē'popull jemi ? Domethene, a jemi si te tjeret, a meritojme nje
fat normal e nje jete normale si te tjeret ? A kemi mekate per te lare, a kemi
borxhe per te paguar ? A jemi vertete fatkeqij, apo ashtu na duket, apo ashtu
na pelqen te shfaqemi perpara vetes dhe botes ? Te gjitha keto pyetje mund te
formulohen ne nje moterzim edhe me te thjeshte; ne shqiptaret, pas dy mije
vjetesh ekzistence, tani ne prag te mijevjeēarit te trete a i kemi ende
aftesite trupore e shpirterore per te vazhduar te jetojme si komb, apo koha
jone ka kaluar ?
Pa rene ne kurrfare optimizmi te kote, mund te thuhet pa droje se, pikerisht
sot, shqiptaret, pavaresisht nga lengata qe u ka rene e perpiqet t'i veje
poshte, kane shanset me te medha per te zene perfundimisht vendin qe prej
kohesh e kane merituar ne familjen e popujve. Madje, kjo lengate e kjo krusme e
tmerrshme eshte ndoshta shenja me e sigurte per nje te ardhme plot shprese. Ne
jeten e shume popujve jane te njohura keto gremina, pas te cilave kane ardhur
ngritjet, disa here marramendese.
Le te kthehemi te pyetjet e thjeshta themelore
Fati, ndonese na eshte berezakon ta mallkojme, na ka caktuar ne shqiptareve te
jetojme ne nje nga zonat me te bukura te Europes. Europa vete, nderkaq se
bashku me SHBA eshte tani lagjja me luksoze e botes. Ne e harrojme shpesh kete,
harrojme qe ky vend, sharjet ndaj te cilit i kemi ne maje te gjuhes, ky vend
pra, i vendosur midis Venedikut, Romes e Athines ka nje skajim gjeografik te
mrekullueshem, se ai ka nje klime te admirueshme, se ka pasuri natyrore te
shumta, se ka ndoshta plazhet me te bukura te kontinentit. Ne harrojme ē'do te
thote ankthi shekullor i vendeve qe nuk kane dalje ne det, pas permendur vendet
e izoluara ne thellesi te kontinenteve, pa permendur trojet e gjera te kesaj
bote te mbushura me shkurre, shkretetire e trishtim, e mbulojne tri te katertat
e rruzullit tokesor. Ne i harrojme keto dhe, meqenese jemi midis nje kopshti
plot me shtete pasanike, na pelqen te qahemi qe nuk jemi si ata.
Ne vuajme nga kompleksi i vogelsise dhe harrojme se shtati i popullit shqiptar,
pavaresisht nga prerja e trojeve te tij nuk eshte aspak i vogel ne kete
gadishull, se ai eshte perafersisht i barabarte me shtatin e grekeve, te
serbeve e te bullgareve. Perseritja gjer ne lodhje e shprehjes "Shqiperia e
vockel", "popull i vogel" s'eshte veēse shprehje e nje deshire per te fshehur
pertkurrjen e metejshme te ketij populli.
Nderkaq, porsa diku del ne pah ndonje mendim, ndonje program ose ndonje pyetje:
perse shqiptaret, ndryshe nga popujt e tjere duhet te jetojne te ndare, aty per
aty harrohet perēmimi per vogelsine dhe buis shprehja "Shqiperi e madhe". Ko
shprehje perseritet me nje fare tmerri, si diēka e rrezikshme, thua se ne kete
bote vetem 8 ose 9 milion shqiptaret qe jetojne bashke behen te rrezikshem per
boten ! E nderkaq, askush nuk thote, sipas kesaj logjike, se 90 milion
gjermanet e bashkuar jane te rrezikshem, e aq me pak askush nuk thote se 250
milione ruset, bashke me bombat e tyre berthamore jane kercenim per te
tjeret.
Ne qofte se s'duhet te vuajme as nga komplksi i "vendit te mallkuar", as nga ai
i vogelsise numerike, shqiptaret aq me pak kane njohur kompleksin e races. Jo
vetem qe ne boten e sotme te ēliruar nga paragjykimet raciste ata paraqiten nje
popull i shendetshem, si gjithe te tjeret, por edhe ne kushtet e dallimeve e
doktrinave raciste, duke qene nder te rrallet popuj te Europes qe nuk u preken,
perkundrazi u lajkatuan prej ketyre doktrinave, shqiptaret, vetvetiu mbeten
jashte ketij trazimi. Merita e tyre eshte se nderkaq ata nuk u dehen nga lajkat
raciste dhe perveē theksimit ndoshta te kapardisjes, teoria e racave s'pati
pasoje ne Shqiperi.
Ne sferen shpirterore, ne zoterimin apo krijimin e vlerave shqiptaret s'kane
patur kurre arsye t'i kene lakmi apo smire te tjereve, aq mepak kane arsye sot
per nje gje te tille.
Shqiptaret jane krijuesit e bartesit e nje prej gjuheve themelore te
njerezimit, nje gjuhe qe ka vendin e saj te paluajtshem midis dhjete -
dymbedhjete gjuheve kryesore te botes. Nje nga vendet e para te krishtera te
Europes, Shqiperia ka qene nje rrjedhimisht truall fillestar i qyteterimit
perendimor europian. Nga himni i madh i krishterimit "Te Deum", i shkruar nga
nje peshkop shqiptar mbi njemije e peseqind vjet me pare, te mbrojtesi i
qyteterimit perendimor, Gjergj Kastrioti, personazhi me sublim e me i njohur ne
bote, jo vetem i shqiptareve, por i krejt popujve te Ballkanit, i cilesuar si
"aleat i Krishtit", e gjer te murgesha shqiptare Nene Tereza, gruaja shqiptare
me e famshme e botes se sotme, kalon si nje fill i ndritur deshmia e ketij
qyteterimi, kaq shume e kaq me kembengulje te mohuara nga dashakeqesit e kombit
shqiptar.
Dhe kjo eshte e kuptueshme: duhej fshire kjo deshmi per t'u hapur rruga
shpifjeve e shtremberimeve te perbindshme, per te ardhur gjer te teza e
mbrapshte se shqiptaret, jo vetem s'kane te bejne me qyteterimin europian, por
jane varrmihes te tij.
Gjithmone ne kete logjike te mbrapshte shpjegohen sulmet qe iu bene vitet e
fundit, prej vete renegateve shqiptare tashme pikerisht gjuhes shqipe, figures
sublime te Gjergj Katriotit, i cili u quajt "hajdut kuajsh dhe agjent i
italianeve", si dhe krejt tradites kulturore shqiptare te djeshme e te sotme.
Paradoksizmi i ketyre sulmeve ishte pranvera e vitit 1997, kur turmat e vulgut
shqiptar, te nxitur, veē te tjerash, edhe nga keta intelektuale renegate, i
vune zjarrin e i vune kazmen deshmive te ēmuara te qyteterimit shqiptar,
arkivave, teatrove antike, muzeut te Gjergj Kastriotit !
Per te vazhduar me vlerat shpirterore te krijuara nga ky popull, le te kujtojme
poezine orale shumeshekullore, kodet zakonore, ritet antike, muziken,
koreografine, kostumet e mahnitshme, per te ardhur gjer te letersia shqipe. Kjo
e fundit, duke u futur ne klubin e zgjedhur te letrave te medha te botes, u be
veēanerisht e bezdisshme per ithtaret e tezes se shqiptaret jane te paafte per
kulture. Ndaj, ashtu si krejt qyteterimi shqiptar, ajo do te pesonte sulmet e
deshperuara e vulgare te antishqiptarizmit. Ne kete rast do te ndodhnin veprime
te turpshme, aq asnje vend, sadopak dinjitoz, nuk do t'i lejonte kurrsesi.
Endacake te huaj, ata qe s'i njeh kush e nuk i pyet kush ne vend te vet, mesues
fshati nga Kalabria apo nga Gjermania e Jugut ftohen ne Shqiperi per te hedhur
balte mbi letersine shqipe e kulturen shqiptare.
Ky racizem kulturor antishqiptar, i pashembullt ne boten e sotme, u be i mundur
per shkak te kunderpatriotizmit shqiptar. Te dy ata ishin nder faktoret
themelore qe mundesuan rrenimin ne menyre te turpshme te shtetit shqiptar, te
ushtrise, te policise e krejt ngrehines shteterore.
Racizmi kulturor antishqiptar merr pamje edhe me te shemtuar e te papranueshme,
kur kujtojme se vete shqiptaret s'kane kurrfare perēmimi ndaj kultures se te
tjereve. Mungesa e racizmit dhe e shovinizmit te shqiptaret, pjelle e natyrshme
e mendesise se tyre te hapur e miqesore ndaj te huajve, ndaj mikut, bashke me
tolerancen fetare, tolerance e thelle, e vertete, e papudrosur nga kurrfare
konformizmi, jane, ashtu siē u tha me lart, cilesi te tjera themelore, qe
deshmojne nje nivel qyteterimi te ketij populli kaq te sulmuar per te
kunderten.
Per fat te keq, ashtu si te gjithe popujt, shqiptaret kane cenet dhe veset e
tyre, po aq te forta, ndoshta sa virtytet, po ajmč, me spektakolare se
ato.
Ndryshe nga hebrenjte e disa popuj te tjere, qe jane solidare e te lidhur me
njeri - tjetrin, shqiptaret mezi ē'presin rastin per t'u perēare. Natyra e tyre
tejet individualiste eshte xehe e pafundme per te pjelle egoizmin, ambicjen
smiren e etjen per karriere. Kendej rrjedh vaniteti, kapardisja e neveritshme e
sedra e semure.
Keto cilesi te natyres njerezore, qe ndeshen kudo, behen veēanerisht te
rrezikshme te shqiptaret, per shkak te tradites se shkurter te jetes nen nje
shtet shqiptar. Prej tyre rrjedh nje keqkuptim tragjik per lirine dhe per
shtetin. Pa u pajtuar dot me ate ligj themelor qe lirine e njeriut te veēuar e
ve detyrimisht ne raport me lirine e te tjereve, shqiptari shpesh e ka te
veshtire te kutoje se liria njerezore, ndryshe nga liria absolute e kafsheve
eshte madheshtore, pikerisht, ngaqe eshte e veshtire, domethene e kufizuar nga
ligji. Ketej vijne keqkuptimet per demokracine, per vete shtetin dhe ngrehinat
e tij.
Koncepti i gjymte per shtetin, zbehja e tij perpara terheqjes fisnore apo
klanike ēon disa here ne konceptin po aq te gjymte per kombin, kur
krahinarizohet kthehet ne rival te kombit.
Kjo eshte kushtezuar, me sa duket, nga jetesa shumeshekullore nen perandorine
osmane, pra nen nje shtet qe nuk ishte i tyre, rrjedhimisht ndaj te cilit
s'mund te kishin as nderim e as dhembshuri. Periudha e Pavaresise, ajo e
Republikes ne fillim e pastaj ajo e Mbreterise ishte relativisht e shkurter,
kurse gjate sundimit te eger komunist koncepti i shtetit u zbeh perseri nen
peshen e diēkaje te parrokshme, te huaj e, ne fund te fundit, te shpelare prej
ēdo ngjyrimi kombetar, qe ishte partia komuniste.
Sado paradoksale te duket, ishte diktatura komuniste qe i dha goditjen me te
pabese shtetit shqiptar. Nje shtet, sado i rrepte, sado i zymte, sado me
ngjyrim politik komunist, do te ishte me i pranueshem e per diēka do t'i hynte
ne pune Shqiperise, se sa ajo moluske e squllet, pa trajte e pa peshe qe ishte
shteti shqiptar. Partia komuniste, e obseduar per te mos e ndare pushtetin me
kurrkend, ishte xheloze, madje, edhe ndaj vete shteti te vet. Parulla "partia
mbi te gjitha" perseritej dite e nate kudo, si ne ankth. Me te gjitha menyrat
jepej te kuptohej se institucionet stheterore: parlamenti, ministrat, madje
ligjet themelore te shtetit, duke perfshire edhe kushtetuten, nuk kishin asnje
vlere perpara autoritetit te partise. Fjala "shtet", madje dhe fjala "komb"
zevendesohej kudo me fjalen "popull". Keshtu kishim "ushtri popullore" e jo
kombetare, kuvend popullor, teater popullor etj.
Keshtu ne menyre te perditshme, njerezit, qysh femije mesoheshin te mos e
nderonin shtetin, institucionet dhe simbolet e tij, per te ruajtur gjithe
devotshmerine, nderimin e friken e tyre per partine.
Ne subkoshiencen e tye shqiptaret do te ishin me te kenaqur sikur policia
shqiptare te ishte nje polici e vertete, me te gjitha tiparet qe ka nje polici,
duke perfshire edhe ashpersine, edhe goditjen, edhe shkopin prej gome, sesa ajo
polici qesharake, me uniforma gjysme te zberthyera, qe nuk trembte kurrkend.
Shqiptaret e dinin fort mire se pas pamjes prej babloku te policeve dhe pas
idilit te marredhenieve popull - polic, kur ky i fundit thirrej prej femijeve
"Xhaxhi polici", fshihej nje realitet tjeter, i frikshem e sketerror: terrori i
vertete komunist i ushtruar prej Sigurimit. Ashtu si partia e kishte privuar
shtetin shqiptar prej autoritetit, ne shembullin e saj sigurimi kishte bere te
njejten gje me policine. Dhe keshtu ndodhte me te gjitha ngrehinat, pa te cilat
nje vend nuk mund te jetoje: financat, ligjet, ushtria. Gjysme milione bunkere
qe nuk hynin ne pune per asgje, veē per demtim psikik te popullsise deshmojne
mosseriozitetin e komunisteve edhe ndaj diēkaje qe duhej ēmuar fort per ta:
ushtrise shqiptare.
Perēmimi komunist ndaj shtetit klasik qe u shfaq haptaz ne Kine gjate
revolucionit kulturor dhe qe shkaktoi miliona viktima, ne Shqiperi gjelloi si
nje semundje e fshehte sfilitese. Kjo padashuri kembengulese ndaj seriozitetit
te shtetit lidhej ne fund te fundit me fillesen jokombetare te komunizmit
shqiptar, me faktin qe per nje kohe te gjate ata nuk e fshehen qe atdheu i
vertete i komunisteve ishte Bashkimi Sovjetik, me shperfilljen e tyre ndaj
dramave te kombit, sidomos ndaj asaj te Kosoves, me mungesen e plote te nje
strategjie kombetare.
Ky rrenim i perditshem i autoritetit shteteror shpjegon ne nje fare mase
rrenimin si nje gardh i kalbur te ngrehines shteterore, te ushtrise e te
policise ne mars te 1997.
Mė tej 
|
|
|
