|
|
Mesim i pare, eshte i qarte: demokracia e pashoqeruar
nga nje strukture ligjesh e nje strukture e forte shteterore qe te siguroje
funksionimin e saj, mund te kthehet lehte ne te kunderten e vet.
Persa i perket kritikes ndaj vizionit te rilindasve shqiptare, ajo, gjithashtu,
duhet pare ne rrethanat kur eshte bere e ne zhvillimin e drames shqiptare. Ai
vizion inkurajues lindi ne kushte te caktuara, per nje qellim te caktuar. Ne
kushte te mevonshme, kur kombi shqiptar, ose se paku nje pjese e tij qe e
kishin shtetin e vet te pavarur, ndeshej me probleme te tjera, me probleme te
se drejtes, te demokracise, te emancipimit shoqeror etj., ai vizion kryekrejt
optimist nuk ishte i mjaftueshem. Ndaj dhe bota shqiptare kerkoi dhe gjeti
shtigje te reja te mendimit e te veprimit.
Nderkaq duhet thene se, sipas nje tradite te keqe ballkanase e sidomos
shqiptare, tradite te te hedhurit nga nje skajshmeri ne tjetren shume shqiptare
u treguan te paafte te pranonin evoluimin e mendimit e te kultures politike.
Duke mos e kuptuar pasurimin e tradites ata nuk njihnin veē shkeputje te
dhimbshme, shkeputje te pasura me rrenim, paroksizmi i te cilave arriti kulmin
ne mars te vitit 1997.
Ne boten e eger ku jetojme, ne kushtet kur Shqiperia eshte ende e brishte, kur
ajo eshte realisht e jo mitikisht e kercenuar, ne kushtet sidomos kur kombi
shqiptar vazhdon te jete i prere me dysh, vizioni rilindas mbetet vizioni baze
per boten shqiptare. Kritika kunder veseve e ceneve tona, ashtu siē ben gjithe
bota per vetveten, nuk eshte veēse nje plotesim i ketij vizioni e jo nje
permbysje e tij.
Per te pare me rrokshem si funksionon nje bashkejetese vizionesh, qe, ne shikim
te pare duket e pamundur, le te kujtojme Faik Konicen dhe qendrimin e tij ndaj
Naim Frasherit.
Konica, personalitet brilant i kohes dhe kultures shqiptare, ishte i pari qe u
perpoq te hidhte nje dush te ftohte mbi zjarrmine rilindase. Me te drejte ai u
perpoq t'u kujtonte shqiptareve jo vetem cenet e tyre, por dhe mbrapshtite dhe
marrezite e tyre te herepashershme. Nderkaq, e pare nga largesia e kohes,
optika e tij eshte kunderthenese. Ai eshte vete rilindas e po vete kthehet
kunder rilindasve. Punon e digjet per Shqiperinee , aty per aty, i pelqen te
tallet me te tjeret qe bejne te njejten gje. E adhuron dhe e lavderon Naim
Frasherin e me pas i kthehet e s'i le gje pa thene. Pergjerohet per atdheun qe
e ka larg, e mbron ku mundet, i del per zot kunder shpifesve e racisteve,
pastaj kthehet e shan, e quan Zululand ai vete, me keq se racistet. Mund te
thuhet keshtu se eshte ai, vete Konica, qe ngrihet kunder Konices.
Nuk do te ishte me vend t'i kujtoheshin keto ketij kolosi te kultures
shqiptare, (ne fund te fundit koloseve u ēmohen kryesisht lartesite) sikur kjo
ane e tij kunderthenese te mos shfrytezohej me qellime te mbrapshta ende sot.
Vitet e fundit, kur ne prag te hyrjes se Shqiperise ne familjen europiane,
kunder saj e kunder kombit shqiptar shpertheu nje fushate e terbuar raciste, me
emrin e Konices dhe me vepren e tij u bene spekulime nga me monstruozet. Nje
zhgan intelektualesh antishqiptare, se bashku me nje pjese te medias boterore,
qe iu sulen me nje urrejtje shtazarake popullit te vogel shqiptar, per ta
perbaltur, per ta mallkuar, per ta ndare perjete nga familja e popujve
europiane, u rreken ta benin Konicen flamur te tyre. Ky do te ishte profanimi
me i lemerishem per Konicen e madh. Ndaj, per ta mbrojtur jo vetem kombin
shqiptar, por ate vete, birin e tij me te madh, jemi te detyruar te kujtojme
kunderthenien e tij. Ne fund te fundit, perēmimi dhe balta qe do t'i hidhej
ketij kombi do ta perbalte, ne radhe, te pare fytyren e kolosit.
Antishqiptarizmi si profesion fitim prures
Rasti i Konices, me mire ndoshta se ēdo tjeter, na kujton cilesite e
shqiptarit: edhe kur ngjitet ne lartesite sublime, here pas here qe nga
thellesite e races i vijne vrullet zemerake. Por me shume se kjo, rasti i
Konices shtron nje pyetje madhore ne kete fund mijevjeēari: ē'imazh kane per
vetveten shqiptaret ? Eshte nje ēeshtje themelore qe kapercen dukshem anen
kulturore e etike. Ky ēmim i vetvetes lidhet me vleresimin e atdheut, se fundi
ai lidhet me ēeshtjen themelore se sa jane ata te vendosur te mbrojne
ekzistencen e tyre si komb ne rruzullin e shqetesuar boteror.
Nuk eshte as shpikje poetesh, as propagande nacionaliste, e aq me pak
komuniste, te thuhet se vendi yne, Shqiperia, ka qene disa here ne zgrip te
humneres. Traktatet per ta ndare ate midis fqinjeve, programet e doktrinat per
ta shperbere kombin shqiptar jane aty, ne arkivat e shume shteteve, me data, me
vula, me emra. Dhe shume prej tyre nuk jane aspak te vjetra. Ato kane ne fund
vitet 1913, 1918, 1938 e disa jane fare te reja.
Ne keto kushte, ne kushtet kur terbimi nacionalist antishqiptar merr permasa te
tilla, sa qene mars te vitit 1997, ne demostratat e Shkupit njerezit kane guxim
te ulerijne "shqiptaret ne krematorium !", kuptohet qe te jesh antishqiptar
eshte fare e lehte, madje eshte shpesh fitimprurese. Keshtu dhe kurrsesi
ndryshe mund te kuptohet vala antishqiptare qe shpertheu rrotull Shqiperise dhe
brenda ne Shqiperi kohet e fundit. Keshtu shpjegohet perse nje grusht
intelektuale renegate shqiptare u bene befas te perkedhelurit e medias
boterore, te perkedhelurit e disa forumeve nderkombetare dhe, ē'eshte me e
keqja, zedhenesit per problemet shqiptare.
Shkurt antishqiptarizmi u kthye ne profesion. Eshte kjo fryme e semure qe
ndihmoi per rrezimin e strukturave te shtetit shqiptar brenda dy - tri javesh,
qe beri gjenerale dhe oficere shqiptare ne menyren me te turpshme te braktisnin
postet e tyre, per te perfituar nje azil politik ne Itali, qe vulgu shqiptar
t'i veje zjarrin tempujve te kultures shqiptare.
Ne kushte te tilla, te ulerish ende se ne Shqiperi ka patriotizem te tepruar,
se letersia shqipe eshte nacionaliste etj, eshte me te vertete thirrje e hapur
per tradheti te hapur tashme ndaj atdheut.
E gjithe kjo lidhet me nje sere pyetjesh themelore: a jane shqiptaret patriote
me shume se ē'duhet apo perkundrazi jane ftohur me vendin e vet ? A mos po e
mbiēmojne pa te drejte veten dhe vendin e tyre, a mos perkundrazi e perēmojne
pa te drejte veten dhe atdheun, me fjale te tjera: a e duan kete vend qe u ka
dhene emrin qysh prej dy mije vjetesh, apo enderrojne ta kembejne me nje tjeter
vend, enderrr e mbrapshte kjo qe ka ngritur krye aty - ketu ne kohen tone ? Ne
prag te mijevjeēarit te trete shqiptaret jane te detyruar te nxjerrin ende
mesime nga drama e tye, qe ndodhet ende ne zhvillim.
Ne kushte e nje klime te ashper nderkombetare, ku ata, i vetmi komb i ndare
tragjikisht ne Europe jane te detyruar te durojne mosperfilljen boterore per
gjėmėn qe u ka rene ne koke, ne kushtet e vetmise se tyre, te trysnise se nje
propagande dashakeqe qe e ka perbaltur imazhin e tyre ne bote, duke e paraqitur
here si popull violent, here si fondamentalist, here barbar e here te
lajthitur, shqiptaret jane te detyruar, midids te tjerash, te bejne nje
zgjedhje e sqarim themelor ne ndergjegjen e tyre lidhur me patriotizmin.
Mendimit te mbrapshte qe e ngaterron patriotizmin me nacionalizmin, qe e
paraqet antipatriotizmin si balsam kunder nacionalizmiz, ata duhet t'i
pergjigjen me nje "jo" te prere. Patriotizmi nuk eshte nacionalizem dhe
antipatriotizmi eshte po aq i rrezikshem sa shovinizmi. Ata qe i japin shpesh
keshillat kunder patriotizmit, e kane siguruar nderkaq patriotizmin ne vendet e
tyre, dhe si te gjithe te velurit i lejojne vetes luksin te nazetohen me te.
Nderkaq vetenderimin per vendet e tyre e kane siguruar gjate shekujve, pa
kursyer asgje, madje as forcen e armeve. Askush nuk shqetesohetne France kur
presidenti e mbaron ēdo fjalim me fjalet "Rrofte Franca!" dhe askush nuk
acarohet ne SHBA kur ne te gjitha meshat bekohen shteti amerikan, presidenti i
vendit, madje dhe ushtria amerikane.
Le te pranojme me trishtim se ne krejt gadishullin Ballkanik, ne kohen kur
shumica e vendeve u perfshine nga valet e egra nacionaliste, te shqiptaret
ndodhi e kunderta. Kjo ishte e thene qe, pasi u perpoqen t'i japim botes
shembullin grotesk te popullit te pare pa fe ne bote, majmunet e vendit tone u
joshen nga mbrapshtesia tjeter: te japin shembullin e popullit pa atdhe.
Thyerja morale e popullsise shqiptare ne kete fund shekulli ishte nje nga
humbjet me te renda te tij. Ajo ishte, me sa duket, rrjedhoja me tragjike e
diktatures sfilitese komuniste ne Shqiperi dhe e terrorit shtazarak serb ne
Kosove e vise te tjera te Jugosllavise.
Thyerjet morale jane te njohura ne jeten e popujve. Ashtu siē jane te njohura
ringritjet. Per t'u ringritur, kombit shqiptar i duhet te tendoset e te nxjerre
nga thellesite gjithe rezervat qe ka skajuar aty, ato rezerva, qe popujt, sipas
nje teknologjie te lashte, i ruajne per dite te zeza e i nxjerrin ne stine
fatkeqesish.
Raportet me atdheun zene ne kete rast vendin kryesor. Shqiperia s'ka nevoje per
ekzaltime vulgare, po as me pak nevoje per perēmim. Mendimi se Shqiperia dhe
shqiptaret kane qene teper te himnizuar nga kultura shqiptare, ndaj tani duhet
t'i rrezojme ne balte per t'i sjelle ne vete, eshte doktrine e
antishqiptarizmit. Kultura dhe mendimi i nje populli qendron gjithmone ne nje
lashtesi te shquar per ku perpiqet ta terheqe e ta ngreje gjithe kombin. Dy
shekuj me pare, Gjermania e Gėthes dhe e Shilerit ishte shume larg Gjermanise
se prapambetur e fshatarake e, megjitheate, askush nuk e cileson mendimin
gjerman si elitist ose ekzaltues. Nisur nga kjo, mund te thuhet pa drojė, se
mendimi rilindas shqiptar, ndonese teper i larte ne krahasim me gjendjen reale
te popullsise shqiptare, ishte plotesisht i perligjur. Nga ana tjeter, duke e
pranuar nevojen e plotesimit te ketij mendimi me nje vizion kritik e qortues
(korrigjues), duke e pranuar, pra, si te drejte ne thelb prirjen kritike te
Konices, megjithate ne emer te nje te vertete siperane, duhet thene se kritika
e tij kunderthenese ishte me shume ēka e tepruar dhe e parakohshme. Vete ai e
deshmon kete , jo vetem me ate pejse te vepres se tij qe eshte e mbrujtur plot
dashuri e pergjerim per Shqiperine, por dhe me veprimtarine e tij si ambasador
i vendit te vet ne SHBA, detyre qe e kreu shkelqyeshem per nje kohe te gjate.
Ambasadori me i kulturuar e me brilant i kohes ne Uashington, ai beri ēmos ta
paraqiste Shqiperine e qyteterimin shqiptar ne driten me te mire te tij, duke e
mbrojtur nga keqkuptimet e nga perēmimi, nje ajmč, ishte ngritur disa here vete
t'ia shprehte vendit e popullit qe e kishte lindur.
Mė tej 
|
|
|
