|
|
Nacionalizmi gegė i Kastriot Myftarajt
- Pa dallim feje e ideje por jo krahine -
Nė dhjetor tė vitit tė kaluar u botua njė libėr polemik i z. Kastriot Myftaraj,
me titull Nacional-islamizmi shqiptar : Baleta & Ferraj qė pėrbėn njė
pėrpjekje pėr ta sulmuar sa mė egėrsisht z. Baleta, ndofta pėr shkaqe jashtė
bindjeve apo ideve politike. Pjesa e parė e librit merret me gjithėfarėsoj
intimitetesh nga jeta e z. Baleta ku pa dyshim ka edhe shumė fantazi, njė pjesė
qė fare pak mund ta interesojė njė lexues serioz. Nė vijim, autori shtron
pikėpamjet e tij pėr ecurinė e zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare shqiptare, ku
ai, me njė vendosmėri tė palėkundur, pėrjashton nga ky proces tė gjithė
popullsinė toske tė Shqipėrisė. Por jo vetėm kaq. Me njė guxim shkencor tepėr
befasues z. Myftaraj na thotė se urrejtja e toskėve ndaj gegėve, nisur qysh nė
shekullin X para erės sė re, e ka bazamentin e saj nė ksenofilitė e ndryshme tė
ilirėve dhe epirotasve tė lashtė : tė parėt ishin filoromakė, kurse tė dytėt
filogrekė. Pa dashur ta akuzojmė autorin pėr mungesė njohurish historike, mund
ti kujtonim atij se qytetėrimi grek dhe ai romak i mirėfilltė, zanafillėn e
kanė nė shekullin VIII para erės sonė. Pra ēdo aludim pėr ksenofilira, nė njė
kohė mė tė hershme, kur ata popuj ishin pothuajse nė tė njėjtin nivel zhvillimi
e kulture, ėshtė alogjik.
Pėr z. Myftaraj nė Ballkanin Perėndimor jetojnė kėta popuj : serbėt, malazezėt,
maqedonasit, gegėt, toskėt, vllehėt dhe grekėt. Njė pėrfundim befasues ky qė
ngjan me njė atentat tė mirėfilltė qė i bėhet nacionalizmit shqiptar pikėrisht
nė emėr tė tij. Por jo vetėm kaq. Sipas z. Myftaraj, qysh nė lashtėsi toskėt
janė pėrpjekur qė me ēdo mėnyrė, me mashtrime, me dredhi madje dhe me luftė tė
sundojnė mbi gegėt. Ata e donin, e ėndėrronin, e aspironin me tė gjithė fuqitė
e shpirtit tė tyre, sundimin mbi gegėt. Nuk ėshtė e qartė se pėrse ky popull
tosk, qė nuk qenka shqiptar, e paska pasur kėtė dėshirė vetėm ndaj gegėve dhe
jo ndaj popujve tė tjerė fqinjė si grekėt apo bullgarėt. Nė tė gjitha
kombinimet qė bėn gjatė shtjellimit tė ideve tė tij nė atė vėllim me mbi 300
faqe, z. Myftaraj i ka hequr vizė pėrfundimisht 25 mijė kilometrave katrore tė
Shqipėrisė sė Jugut, qė nga Shkumbini e deri nė Artė dhe mbi 2.5 milionė
shqiptarėve qė banojnė nė ato treva. Pėr tė Shqipėria ėshtė ajo qė mbetet, pra
Shkumbin e sipėr ndėrkohė qė vetėm gegėt e kanė kohezionin e nevojshėm pėr tė
formuar njė Komb Shqiptar.
Autori i librit tė lartpėrmendur pėrpiqet ti veshė njė petk shkencor tezave tė
tij. Ai thotė qė ilirėt e Veriut nuk u bashkuan kurrė me ata tė Jugut pėr shkak
tė armiqėsisė sė thellė ndėrmjet tyre, armiqėsi qė kishte nisur shumė shekuj mė
parė. Nė tė vėrtetė ai ka qenė njė proces historik i cili duhet ta shterrte
vetveten brenda njė periudhe tė caktuar, zgjatja e sė cilės varej nga kushtet e
caktuara tė epokės. Ilirėt e Veriut pėr njė kohė tė gjatė nuk u bashkuan edhe
me njeri tjetrin. Por gjatė mbretėrimit tė Teutės, shteti i Adrianėve u rrit
ndjeshėm duke arritur deri poshtė Vjosės. Ilirėt Adrianė nė atė kohė pushtuan
edhe Korfuzin. Procesi integrues i tė gjithė ilirėve, tė Veriut e tė Jugut, u
ndėrpre nga pushtimi romak. Nga ana tjetėr, fakti qė grekėt, nė kulmin e
lulėzimit tė kulturės sė tyre, nuk patėn njė shtet tė bashkuar, nuk dėshmon
aspak pėr ndonjė urrejtje shekullore patologjike tė qyteteve-shtete me njeri
tjetrin. Nėse do tė ndiqnim linjėn e z. Myftaraj, nė ditėt tona, Peloponezi i
spartanėve duhet tė ndahet pėrfundimisht nga Atika e athinasve dhe kjo e fundit
nga Thesalia e tebanėve pasi ata patėn luftuar e qenė pėrgjakur pėr qindra vjet
me njeri tjetrin.
Pėr periudhėn e Mesjetės, z. Myftaraj kėmbėngul fort nė antagonizmin fetar tė
Despotatit tė Epirit ndaj Principatės sė Arbėrit, pėr tė mbėshtetur teorinė e
tij tė vazhdimėsisė sė armiqėsisė shekullore tė toskėve ndaj gegėve. Nė ato
periudha, ēdo feudal, kont apo princ angazhohej me interesat e principatės sė
tij dhe armiqėsitė qenė ngjarje krejt tė zakonshme. Madje armiqėsitė e princave
italianė tė sė njėjtės fe kanė qenė proverbiale dhe ato vazhduan pėr qindra
vjet derisa i mposhti lėvizja e madhe pėr bashkim e Garibaldit nė shekullin
XIX. Kėshtu qė armiqėsia e njė principate nė Jug tė Shqipėrisė me njė tjetėr nė
Veri tė saj nuk pėrbėn argument.
Periudha e Skėnderbeut zė njė vend tė veēantė nė trajtimin e antagonizmit
toskė-gegė tė z. Myftaraj. Ai nėnvizon se e vetmja humbje e Skėnderbeut ndodhi
nė Berat.
Kjo dėshmon, sipas tij, armiqėsinė e thellė tė toskėve ndaj Skėnderbeut. Berati
paskėsh qenė epiqendra e kėsaj armiqėsie. Aty ata demonstruan ndarjen e tyre me
kryezotin e Gegėve, zotin e Krujės e tė Matit.
Ėshtė pak tė mos ēuditesh me kėtė lloj arsyetimi. Domethėnė Vaterloja ku u mund
Napoleoni nga koalicioni i mbretėrve tė Europės ėshtė pika mė antifranceze nė
kontinent (?!)
Pėrse nuk pėrmendet fakti qė Skėnderbeu u martua me tė bijėn e njė princi tosk
?
Pėrse nuk kujtohet fakti tjetėr qė Skėnderbeu e quante veten Princ tė
Epirotasve, duke nėnkuptuar me kėtė term tė gjithė shqiptarėt qė udhėhiqte ai
? Nėse toskėt ishin njė popull tjetėr dhe gjithmonė tė gatshėm pėr tė hyrė nė
aleancė, siē thotė autori, me grekėt, vllehėt dhe sllavėt, kundėr gegėve dhe
pėr ti skllavėruar e sunduar ata, si shpjegohet pjesėmarrja masive e princave
tė Toskėrisė nė Lidhjen e Lezhės ? Ndonėse antikomunist i vendosur, z. Myftaraj
ndjek njė metodologji komuniste : ndėrton njė skemė dhe pas kėsaj kėrkon tia
pėrshtasė realitetin skemės sė krijuar dhe jo anasjelltas. Ai e ka vendosur :
toskėt janė armiq dhe duhen flakur tej. Se ēdo tė bėhet me ta pas kėtij
dėbimi, atij nuk i intereson aspak. A ka vallė aleat mė tė fuqishėm pėr Nikolas
Gejxhin e Bostonit dhe pėr tė gjithė teoricienėt e Megaliidhesė ? E si mund tė
quhet nacionalist modern shqiptar njė njeri qė ia fal gjysmėn e Shqipėrisė
grekėve ?
Pėr periudhėn e sundimit turk, z. Myftaraj akuzon pashallarėt e Jugut si vegla
tė Sulltanit ndėrkohė qė Bushatlijtė si kundėrshtarė tė tij. Ai thotė se Ali
Pashė Tepelena u ngrit vetėm njė herė kundėr Portės, nė fundin e jetės sė tij,
kurse Bushatlinjtė luftuan pėr disa dhjetėra vite me radhė pėr tu shkėputur
nga Turqia. Njė interpretim i dobėt i fakteve reale.
Ali Pashė Tepelena kishte krijuar njė pavarėsi tė tillė veprimesh nga Porta sa
atė e konsideronin si partner deri fuqitė e mėdha. Ai ishte krejt i
plotfuqishėm nė pashallėkun e tij. Veprimet e tij drejt pavarėsisė nuk ka
arritur ti kryejė jo vetėm asnjė pasha tjetėr shqiptar por asnjė i dytė nė tė
gjithė Perandorinė. Njėkohėsisht ai kreu vepra tė mėdha, pėr aq sa e lejonte
koha dhe mjedisi, nė fushėn ekonomike dhe nė atė tė infrastrukturės sė
pashallėkut tė Janinės. Ai u angazhua nė luftime kundėr njė pashai tosk, Kurt
Pashės sė Beratit e jo kundėr Bushatlinjve siē do ta kėrkonte teoria e z.
Kastriot. Ndėrkaq, pa dashur tė biem nė pozitat dėshpėruese tė z. Myftaraj tė
ndarjes Veri-Jug, mund ti kujtojmė atij se tė dėrguarit tė Vjenės qė kėrkoi ta
ndihmonte pėr tu shkėputur pėrfundimisht nga Sulltani, pashai i Shkodrės i
preu kokėn dhe ia dėrgoi Stambollit duke u pajtuar pėrfundimisht me tė.
Z. Myftaraj ėshtė njė admirues i Bismarkut. Ai ēmon shumė Realpolitikėn e tij
tė cilėn kėrkon ta pėrqasė nė kushtet e Shqipėrisė e tė shqiptarėve. Zbatimi i
skemės sė Bismarkut pėr viset e sotme shqiptare ngjan si shumė origjinal
:Gegnia ėshtė, sipas tij, Prusia plus afro 300 shtetet gjermane tė pėrēara. Nuk
dihet nė fakt se kush ėshtė aktualisht Prusia. I takon tė jetė Kosova, por ajo
ėshtė njė protektorat dhe asgjė mė shumė. Principatat duhet tė jenė prefekturat
dhe komunat e Republikės sė Shqipėrisė, tė pjesės juglindore tė Malit tė Zi dhe
tė Maqedonisė Perėndimore, kurse vetė princat duhet tė jenė kryetarėt e
komunave nė fjalė. Austria ėshtė Toskėria. Kuptohet Vjena i takon tė jetė
Vlora. Se cili ėshtė perandori i Toskėrisė nuk shtjellohet qartė : i bie tė
jetė Fatos Nano. Por nuk kuptohet se pse ky perandor nuk qėndron nė Vjenė,
domethėnė nė Vlorė, por ėshtė instaluar nė kryeqendrėn e Bavarisė, nė Mynhen,
domethėnė nė Tiranė. Megjithatė nuk ka rėndėsi. Skema ėshtė bėrė ose mė mirė
ėshtė huazuar dhe pak shqetėsim ndjen pėrdoruesi i saj nėse nuk pėrputhet me
realitetet e kohės pasi ai ėshtė nė gjendje qė, nė rast krisjeje, ta pėrputhė
atė dhunshėm.
Bismarku e kuptoi se kush e pengonte bashkimin gjerman nuk ishin as anglezėt,
as francezėt e as rusėt. Ata ishin austriakėt. Dhe sado e paarsyeshme ti dukej
opinionit tė trashė politik gjerman, duke u mbėshtetur nė Realpolitikėn e
tij, ai i shpalli luftė Austrisė, e theu atė mė 1866 dhe, pas fitores, e
bashkoi Gjermaninė duke e lėnė Austrinė jashtė saj si mish i huaj.
Myftaraj e kuptoi se kush e pengon bashkimin shqiptar nuk janė as serbėt, as
grekėt e as maqedonasit. Ata janė toskėt. Dhe sado e paarsyeshme ti duket
opinionit tė trashė politik shqiptar, duke u mbėshtetur nė Realpolitikėn e
huazuar, ai do ti shpallė luftė Toskėrisė, do ta thyejė atė nė vitin 2005 dhe,
pas fitores, do ta bashkojė Gegninė duke e lėnė Toskėrinė jashtė saj si mish i
huaj. (Vetė autori nuk e pretendon ta kryejė vetėm atė punė pasi ėshtė nė
pritje tė daljes nė skenė tė njė Oto fon Bismarku Gegė. Por nėse nuk del, do
sdo, ai do ta realizojė vetė atė detyrė tė lavdishme historike)
Z. Myftaraj, tė gjithė ofensivėn e tij kundėr toskėve e ka ndėrtuar mbi bazėn e
njė platforme qė mund ta quajmė si solidaritet luftarak katolik antitosk i tė
gjithė hapėsirės Gege tė Shqipėrisė. Kuptohet qė elementin islamik tė Veriut
tė Shqipėrisė ai e konsideron pėrkohėsisht si tė tillė. Mirėpo ndofta nga
ngutja ose nga mungesa e njė studimi mė tė hollėsishėm tė veprimtarisė sė
katolicizmit shqiptar, ai ka harruar qė njė nga figurat mė tė mėdha tė Kombit
por edhe tė Katolicizmit nė Shqipėri, At Gjergj Fishta, nė kėngėn kushtrim qė
propozonte pėr Himn Kombėtar tė shqiptarėve, kishte tė spikatura dy vargjet qė
vijojnė :
Bini toskė e bini gegė, si dy rrfe qi shkojnė tuj djegė
Pėr fat tė keq, mė i madhi i katolikėve tė djeshėm tė Shqipėrisė ka njė
opinion diametralisht tė kundėrt me atė tė korifeut tė nacionalizmit gegė tė
sotėm.
Mė
tej
|
|
|